Setup — ติดตั้ง Python และสร้างโปรเจกต์

หมายเหตุเรื่อง Playground: บทนี้ว่าด้วยการติดตั้งและตั้งค่า ทุกขั้นตอนต้องใช้เทอร์มินัลจริง ต้องมี Python ติดตั้งอยู่ และต้องเข้าถึง filesystem ได้ ซึ่ง sandbox ใน browser ทำให้ไม่ได้สักอย่าง ให้รันคำสั่งด้านล่างในเทอร์มินัลของคุณเอง

การเปรียบเทียบ toolchain

ก่อนลงมือเขียนโค้ด ควรเห็นภาพก่อนว่า toolchain ของ Python เทียบกับฝั่ง Node ตัวไหนเป็นตัวไหน:

# Node / TypeScript toolchain
node       → runtime (executes JS)
npm        → package manager (installs packages)
npx        → run a package binary without installing globally
tsc        → TypeScript compiler
package.json → project manifest
node_modules/ → installed dependencies (per project)

# Python toolchain
python3    → runtime (executes Python)
pip        → package manager (installs packages)
pipx       → run a tool without polluting your env
mypy/pyright → optional type checker (like tsc)
pyproject.toml → project manifest (modern)
venv/      → isolated dependency folder (per project)

ติดตั้ง Python

macOS (แนะนำ — ใช้ Homebrew):

brew install [email protected]
python3 --version   # Python 3.12.x
pip3 --version

Windows (แนะนำ — ใช้ installer อย่างเป็นทางการ):

ดาวน์โหลดจาก python.org/downloads
เช็ค “Add python.exe to PATH” ระหว่างการติดตั้ง
เปิดเทอร์มินัลใหม่: python --version

Linux (Ubuntu/Debian):

sudo apt update && sudo apt install python3 python3-pip python3-venv
python3 --version

Virtual environments — venv เทียบเท่ากับ node_modules

ใน Node คำสั่ง npm install สร้าง node_modules/ ไว้ในโปรเจกต์ ทำให้แต่ละโปรเจกต์มี dependency ชุดของตัวเอง ฝั่ง Python ตัวที่ทำหน้าที่เดียวกันคือ virtual environment (venv) ที่เป็นไดเรกทอรีแยกที่เก็บทั้ง Python interpreter และ package ไว้ในนั้น

ถ้าไม่ใช้ venv คำสั่ง pip install จะลง package ระดับ global แล้วโปรเจกต์ต่าง ๆ จะชนกันเอง ดังนั้นใช้ venv เสมอ

# Node: project isolation is automatic
mkdir my-project && cd my-project
npm init -y
npm install express       # goes into ./node_modules
# no extra setup needed

# Python: you must explicitly create isolation
mkdir my-project && cd my-project
python3 -m venv venv      # creates ./venv directory
source venv/bin/activate  # macOS/Linux
# venv\Scripts\activate   # Windows PowerShell

pip install fastapi        # installs into ./venv, not globally
python3 script.py

พอรัน source venv/bin/activate แล้ว prompt จะขึ้น (venv) ให้เห็น จากจุดนี้ python และ pip จะชี้ไปที่ venv ของโปรเจกต์ ถ้าจะออกก็สั่ง deactivate

🟦 ทำไม Python ถึงต้องมีขั้นตอน activate ที่ชัดเจน?

Node resolve package ด้วยการไล่ขึ้นไปตาม directory tree เพื่อหา node_modules/ แต่ Python ไม่ทำแบบนั้น เพราะมองหาแค่ใน Python installation ที่ active อยู่เท่านั้น สคริปต์ activate จึงมีหน้าที่เซ็ต environment variable (PATH, VIRTUAL_ENV) ให้คำสั่ง python กับ pip resolve ไปที่ชุดใน venv แทนชุดของ system

ถ้าอยากได้ความรู้สึกอัตโนมัติแบบ Node ก็มี tool อย่าง direnv หรือ pyenv-virtualenv ที่ activate venv ให้เองทันทีที่คุณ cd เข้าไปในโฟลเดอร์โปรเจกต์

การรัน scripts

# TypeScript
npx ts-node src/index.ts         # run directly
npx tsc && node dist/index.js    # compile then run
npm run dev                       # package.json script

# Python
python3 src/main.py              # run directly, no compile
python3 -m module_name           # run a module as a script
python3 -i src/main.py           # run then drop into REPL

การติดตั้งและบันทึก dependencies

# Node
npm install express              # install + save to package.json
npm install --save-dev jest      # devDependency
npm install                      # install from package.json
npm ci                           # clean install from package-lock.json

# Python (classic workflow)
pip install fastapi               # installs but does NOT save
pip freeze > requirements.txt     # snapshot current env
pip install -r requirements.txt   # install from snapshot

# Modern workflow with pyproject.toml
pip install .                     # install project deps from pyproject.toml

🟦 pip freeze vs package.json — ความแตกต่างสำคัญ

npm install express จะเติม "express" ลงใน package.json ให้อัตโนมัติ ส่วน pip install fastapi ไม่แก้ไฟล์ไหนเลย แค่ก๊อป bytes ลง venv/ เท่านั้น ถ้าอยากบันทึกสภาพ environment ปัจจุบันคุณต้องสั่ง pip freeze > requirements.txt เอง

ทางออกของ Python ยุคใหม่คือ pyproject.toml คู่กับ tool อย่าง hatch, poetry หรือ uv ซึ่งทำงานใกล้เคียง npm มากขึ้น เช่น poetry add fastapi เพิ่ม dependency พร้อมอัปเดต pyproject.toml ให้ในขั้นตอนเดียว เรื่อง pyproject.toml จะลงรายละเอียดในบทเรียน Project Anatomy

ตัวอย่าง workflow ฉบับสมบูรณ์

นี่คือลำดับขั้นตอน “เริ่มโปรเจกต์ Python ใหม่” แบบเต็ม วางเทียบกับสิ่งที่คุณทำตอนเริ่มโปรเจกต์ Node:

# Node project setup
mkdir api && cd api
npm init -y
npm install express typescript ts-node @types/node
npx tsc --init
# edit tsconfig.json...
npm run dev

# Python project setup
mkdir api && cd api
python3 -m venv venv
source venv/bin/activate   # activate venv
pip install fastapi uvicorn

# Run the app
uvicorn main:app --reload

# Capture deps for teammates
pip freeze > requirements.txt